Wróć, aby wyruszyć.

menu menu

Ekstremalny zespół stresu pourazowego - DESNOS

Badania związane ze stresem pourazowym pokazują, że osoby, które doświadczyły w swoim życiu długotrwałej i wielokrotnej traumy mogą cierpieć na ekstremalny zespół stresu pourazowego DESNOS (disorder of extreme stress not otherwise specified). Wcześniej stosowano zamiennie nazwy złożonego zespółu stresu pourazowego cPTSD (complex post-traumatic stress disorder) czy traumatycznych zaburzeń rozwojowych DTD (developmental trauma disorder). Obecnie DESNOS i cPTSD opisuje się jako oddzielne zjawiska.

Koncepcja DESNOS jest znacznie szersza niż PTSD (posttraumatic stress disorder), ponieważ pokazuje pełniejszy obraz trudności z jakimi borykają się ludzie po długotrwałej traumie. PTSD to najczęściej konsekwencja pojedynczego zdarzenia np. wypadek, napaść, śmierć bliskiej osoby. Natomiast DESNOS rozwija się pod wpływem chronicznego stresu. Może to dotyczyć osób dorosłych, które doznały przemocy w związku, były w niewoli. Zazwyczaj chodzi jednak o traumatyczne wydarzenia w dzieciństwie – porzucenie, zaniedbanie, pozbawienie opieki, wykorzystywanie seksualne, przemoc werbalna, fizyczna czy bycie świadkiem przemocy wobec opiekuna. Może to być też dorastanie w domu, gdzie dorosły był uzależniony czy cierpiał na chorobę psychiczną. Dziecko bez odpowiedniej ochrony i wsparcia latami odczuwa ból, napięcie i przerażenie. Takie wieloletnie, powtarzane trudne doświadczenia powodują, że dziecko a następnie nastolatek i dorosły ciągle oczekuje zagrożenia, nie potrafi ufać, uczy się bezradności, nie rozumie na czym polega bezpieczna relacja. Cierpi, życie staje się ciężarem, ma poczucie, że świat rozpada się na kawałki.

Zdarza się, że osoby z taką historią leczą się latami, zmieniają terapeutów a ciągle moją poczucie „utknięcia”. Otrzymują różne diagnozy jak zaburzenia więzi, ADHD, depresję, uzależnienia, wszelakie zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, dwubiegunowe czy zaburzenia osobowości najczęściej borderline. Niektórzy używają terminu DDA (dorosłe dzieci alkoholików). Dzieje się tak, ponieważ te zaburzenia mają wspólne objawy z objawami DESNOS. Czasami DESNOS współwystępuje z innym zaburzeniem najczęściej dysocjacyjnymi.

Pelcovitz wraz ze współpracownikami stworzyli ustrukturyzowany wywiad dotyczący zaburzeń związanych z DESNOS. Wyodrębnili sześć obszarów objawów, które opisują jakie trudności mogą przeżywać osoby po doznanych długotrwałych traumach.

Pierwszy obszar dotyczy zmian w sferze emocjonalnej. Mogą to być nieadekwatne do sytuacji reakcje np. wybuchy złości. Występują trudności w uspokojeniu się. Osoba odczuwa lęk, czasami ataki paniki, poczucie przytłoczenia, przewlekły smutek, drażliwość. Może dochodzić do samouszkodzeń, zaabsorbowania samobójstwem, kompulsywnych zachowań jak np. napadowe objadanie się, wchodzenia w ryzykowne sytuacje, unikania albo nadmiarowej aktywności seksualnej. Może też dojść do zamrożenia emocjonalnego, kiedy osoba nie jest w stanie skontaktować się ze swoimi emocjami.

Drugi obszar wiąże się ze zmianami w uwadze i świadomości. Mogą to być luki w pamięci dotyczące ważnych okresów życia. Dochodzi do epizodów dysocjacji i depersonalizacji, np. ktoś nie wie jak się znalazł w danym miejscu, może mieć wrażenie nierealności, bycia jakby „za szybą”, czy poczucia „ja to nie ja”. Osoba ma niestabilny obraz siebie. Może też dochodzić do intruzji – wspomnienia traumatyczne są bardzo dobrze pamiętane, analizowane, występują koszmary senne, flashbacki. Czasami trudno odróżnić czy jest to przeszłość czy teraźniejszość.

Kolejny obszar to zmiany w postrzeganiu siebie. Poprzez trudne doświadczenia powstaje negatywny obraz siebie, bezradność, niskie poczucie własnej wartości. Można mieć poczucie braku kontroli, napiętnowania, wszechobecne poczucie winy i wstydu, przekonania typu: coś ze mną nie tak, jestem złym człowiekiem, jestem uszkodzony, nie pasuję, nikt mnie nie rozumie.

Czwarty obszar dotyczy relacji z innymi. Chodzi głównie o trudności w zaufaniu, podejrzliwość co do intencji innych ludzi, poczucie wykorzystywania przez innych, trudności w zrozumieniu czyjejś perspektywy. Może dochodzić do konfliktów. Osoba wchodzi po raz kolejny w związki z przemocowymi partnerami lub sama rani innych. Może być tendencja do izolowania się. Relacje są niestabilne i zmienne. Osoba przeżywa sprzeczności – jednocześnie odczuwa pragnienie bliskości i lęk przed nią. Nie jest w stanie przywiązać się i czuć bezpiecznie w relacji oraz spodziewa się zdrady, odrzucenia. Raz może wycofywać się z relacji, innym razem zachowuje się jak dziecko pragnące opieki, np. najpierw wywołuje kłótnię, odrzuca a następnie czeka i cierpi, że telefon nie dzwoni.

W następnym obszarze można zaobserwować somatyzacje - dolegliwości różnych narządów, których nie można wyjaśnić z przyczyn medycznych. Są to wszelkiego rodzaju bóle, dolegliwości np. układu pokarmowego, krążenia, oddechowego, moczowego. Może występować obniżona odporność czy utrata funkcji jakiegoś narządu, np. realna ślepota, paraliż nogi.

Ostatni obszar dotyczy zmian w sferze wartości i znaczeń. Może to być poczucie bezradności, poczucie niezdolności do miłości czy poczucie braku sensu życia.

Jak widać obraz DESNOS jest wielowymiarowy, dotyczy różnych obszarów funkcjonowania i pozwala bardziej zrozumieć z czym borykają się klienci. W związku z tym działania terapeutyczne obejmują także wiele aspektów życia klienta. Nie wystarczy skupić się na wydarzeniach traumy, tak jak to jest w terapii PTSD, trzeba wziąć pod uwagę również odmienne metody leczenia.

Jeśli chodzi o terapię warto uzbroić się w cierpliwość, czasami może trwać ona kilka lat. Na początku priorytetem jest zapewnienie poczucia bezpieczeństwa. Jeśli jest taka potrzeba, podejmuje się działania interwencyjne, jak na przykład znalezienie bezpiecznego mieszkania. Ważne jest, aby klient czuł się coraz bardziej stabilnie, zarówno na poziomie fizjologii, jak i psychiki. Osoba uczy się dbać o siebie, o swój sen, wypoczynek, odżywianie. Na tym etapie terapii jest dużo psychoedukacji, osoba zaczyna rozumieć wpływ traumy na aktualne życie i trudności. Pracuje się nad zatrzymywaniem zachowań autodestrukcyjnych, osoba uczy się samouspokajania, samoopieki, regulowania swoich emocji.

Po pewnym czasie następuje skupienie na traumatycznych wspomnieniach z jednoczesną równowagą w codziennym życiu. Z traumą pracuje się w taki sposób, aby wspomnienia nie powodowały intensywnych i bolesnych emocji. Doskonale sprawdza się tutaj terapia EMDR. Osoba zaczyna łączyć pourywane fragmenty swojego życia i z czasem tworzy spójną narrację, która łączy przeszłość z teraźniejszością i nadaje kierunek na przyszłość.

Przez cały okres terapii pracuje się z trudnymi emicjami, destrukcyjnymi przekonaniami na temat siebie, innych i świata, na rozbrajaniu schematów, które blokują rozwój. Osoba zmienia obraz siebie i świata, umie patrzeć na życie z szerszej perspektywy. Tutaj sprawdza się terapia poznawcza i terapia schematów.

Z czasem osoba jest coraz bardziej spójna, tworzy zintegrowany obraz siebie, objawy DESNOS tracą na sile. Z czasem wychodzi z poczucia utknięcia w przeszłości, braku wpływu, chaosu, trybu przetrwania a zaczyna sprawnie funkcjonować w codziennym życiu i kierować swoją perspektywę na przyszłość, zaczyna stawiać sobie cele, chęć do życia, rozwój, odzyskuje wpływ, korzysta ze swoich zasobów, relacje z innymi stają się satysfakcjonujące, bezpieczne, pełne szacunku. Odkrywa radość życia, zaczyna się czymś pasjonować. Bardzo ważna jest także relacja z psychoterapeutą, ponieważ wyjście z traumy wymaga wejścia w relację. Być może psychoterapeuta jest pierwszą osoba w życiu pacjenta, który potrafi zrozumieć, współczuć i któremu można zaufać. Jest to długi i trudny proces i każdy sam musi sobie odpowiedzieć czy warto dać sobie szansę na zmianę.